Maandelijks stellen we u  een boek over shiatsu voor. Het zijn boeken die de redactie interessant vindt. Maar daar hoeft niet altijd zo te zijn; las je zelf een interessant boek en wil je je ervaring delen met andere leden, dan mag je altijd de redactie contacteren via info@shiatsu.be.

Vandaag:

Mike Mandl (editor) THE ESSENCE OF SHIATSU. The masters view

Tom Bruwier^[1]

“The Essence of Shiatsu: The masters view” is een recent boek. Het verscheen in zijn Engelse vertaling in september 2025. De originele Duitse versie^[2] was er al in juli 2025. Het is een dik boek (372 pagina’s), mooi uitgegeven en rijkelijke geïllustreerd. In het boek laat Mike Mandl, directeur van de International Academy for Hara Shiatsu in Wenen en auteur van het prachtige “Meridians. Maps of the Soul”, 13 verschillende auteurs aan het woord: Ivan Bel, Kazunori Sasaki, Alice Whieldon, Philippe Vandenabeele, Yuichi Kawada, Chris McAlister, Tomas Nelissen, Tzvika Calisar, Wilfried Rappenecker, Joyce Vlaarkamp, Mihael Mamychshvili, Michel Odoul. Mandl sluit zelf de rij af. Het boek wordt afgesloten door Viorel Mihai, die zijn onderzoeksartikel over “The historical background of Shiatsu” gepubliceerd zag als een soort nawoord.

In zijn voorwoord heeft Mandl het over hoe jong onze kunstvorm is en hoe ze in de nauwelijks honderd jaar dat ze bestaat zich vanuit Japan toch over de hele wereld te verspreiden. “From an assortment of different roots, a tree has grown up quickly, with many branches and even more blossoms.” Tijdens dit ontwikkelingsproces hebben een reeks andere manuele behandeltechnieken, therapeutische benaderingen en modellen – uit verschillende filosofische bronnen – de evolutie van Shiatsu beïnvloed en die bloei op soms zeer verschillende manieren vormgegeven. Bovendien kwamen hedendaagse trends, individuele invullingen en interpretaties en de gerichte ontwikkeling van specifieke aspecten van onze Art of Touch samen.
Mandl gaat op zoek naar wat al die verschillende Shiatsu stijlen met elkaar verbindt, naar wat nu de essentie is van Shiatsu.

In zijn boek wil hij op zoek naar antwoorden door de kans te geven aan enkele internationale Shiatsu experten, elk van hen met veel tientallen jaren ervaring, om hun mening te geven. Stuk voor stuk zijn het meesters en vertegenwoordigen ze zeer uiteenlopende Shiatsu stijlen en scholen.

Mandl licht zijn keuze aan coauteurs ook toe: waarin kwam de ene persoon in het boek terecht en een andere niet? Hij is zijn bewust dat niemand voor honderd procent met de keuze van de ‘meesters’ zal akkoord gaan. Toch zegt hij geprobeerd te hebben een zo objectief mogelijke keuze te hebben gemaakt op basis van enkele neutrale parameters, en zijn eigen voorkeuren zoveel mogelijk uit te schakelen.

Enkele van die parameters waren:

• Elke auteur moest minstens 20 jaar ervaring hebben en een betekenisvolle bijdrage hebben geleverd aan de Internationale Shiatsu Scene.
• Ze moesten allemaal praktijk ervaring hebben maar ook leservaring.
• Ze moesten een bepaalde stijl vertegenwoordigen.
• Er werd gestreefd naar een zekere geografische spreiding en een evenwicht tussen ‘traditionele’ en ‘moderne’ Shiatsu.
• Hij zocht naar een evenwicht tussen Yin en Yang.

Elke deelnemende meester kreeg dezelfde vragen voorgeschoteld:

• Wat is de essentie van Shiatsu?
• Welke basis principes zijn cruciaal in Shiatsu?
• Wat is Ki en welke rol speelt het in Shiatsu?
• Wat is de rol van meridianen in Shiatsu?
• Wat is de rol van de Hara in Shiatsu?
• Is diagnose noodzakelijk in Shiatsu?
• Wat zijn de kenmerken van een goede beoefenaar?

Slaagt “The Essence of Shiatsu: The Masters View” als project in de premisse die vooropgesteld werd? Best wel aardig, ja.
Met sommige van de criteria is Mandl aardig geslaagd: de veertien auteurs vertegenwoordigen 11 landen en 3 continenten. Met andere is het niet zo goed gelukt: amper twee vrouwen (Vlaarkamp en Whieldon) vertegenwoordigen Yin tegenover heel veel Yang. Geen Carola Beresford-Cooke, geen Suzanne Yates.
Mandl is zich van het onevenwicht bewust: hij kon te weinig vrouwen overtuigen om mee te doen en zo besefte ‘motivatie om te participeren’ ook een parameter was geworden. Misschien ontbreken ook daarom enkele “incontournables” zoals bijvoorbeeld Bernard Bouheret en Diego Sanchez.

Maar veel belangrijker dan al dat normatieve is de individuele bijdrage van elke auteur
De vrijheid die aan de auteurs werd gegeven in benadering van de vragen levert bijdragen van heel verschillende lengtes (Ivan Bel vult maar liefst 42 pagina’s, Michel Odoul amper 15) en van zeer uiteenlopende stijlen. Elke bijdrage levert mooie inzichten op, het boek staat bol van prachtige zinnen en ideeën.

Enkele voorbeelden:

• “We zoeken naar onze eigen interesses, geleid en beïnvloed door leraren, schrijvers, sprekers maar misschien wel bovenal door onze klanten.” (McAlister)
• “Shiatsu is nooit een ‘gevecht tegen’ wat er is (spanning, ziekte…). Het is een kunst, een praktijk die iets creëert, niet een techniek die iets kapot maakt. Shiatsu probeert ziekte niet tegen te werken maar doet daarentegen wat moet om de reden van het bestaan van de ziekte weg te nemen. (Odoul)
• “Hoe definieer je een goede beoefenaar? Het antwoord hangt volledig af van hoe je Shiatsu definieert.” (Bel)
• “Door zich te verbinden met het ‘innerlijke landschap’ van de ontvanger, kan een behandeling een soort gesprek worden, of een paardans. Het is dat engagement met het innerlijke landschap dat genezen, ontspanning en herbronning mogelijk maakt. Beoefenaar en ontvanger werken samen om dat te bereiken.” (Vlaarkamp)
• “…de essentie van Shiatsu gaat over een diep begrip van het leven.” (Sasaki)
• “Shiatsu gaat over het maken van verbindingen en toestaan dat er een dialoog ontstaat tussen beoefenaar en ontvanger door middel van de aanraking.” (Vandenabeele)
• “Ziekte is een teken dat we niet goed leven. Shiatsu probeert elk individu de macht over hun eigen gezondheid terug te geven” (Kawada)
• “Houd in gedachten dat een diagnose, als volledig subjectieve interpretatie van een huidige en dus veranderlijke toestand, zal en moet verschuiven en veranderen. Zo is de aard van de levenskracht en de invloed van Shiatsu daarop, dat een diagnose tijdens een enkele behandeling meerdere keren kan verschuiven.” (McAlister)
• “Shiatsu gaat eerst en vooral over afstemmen op een andere persoon.” (Nelissen)
• “De kreten van het lichaam zijn boodschappen van de ziel.” (Odoul)
• “Bij Shiatsu is het nuttig als je Ki en de effecten ervan in een persoon gedeeltelijk kunt voelen of ‘zien’. Deze energetische waarneming is ook gebaseerd op het fenomeen resonantie: het waarnemingsorgaan is het resonerende lichaam van de waarnemer: niet zijn ogen of handen, maar zijn hele lichaam, de hele persoon.” (Rappenecker)
• “Wu Wei is één van de belangrijke principes in Shiatsu. Het is een concept dat we maar beter niet proberen te vertalen. Wu Wei kan het best worden begrepen als het openen van de ruimte, het zich bewust zijn van die ruimte en open staan voor wat de situatie aanreikt. Gewoonlijk wordt Wu Wei vertaald als ‘niet doen’, maar dat dekt niet volledig de lading. Het moet altijd vergezeld gaan van ‘en toch blijft er niets ongedaan’ - want door niets te doen of niet te handelen, gebeurt er niet veel. (Vlaarkamp)

In elk geval toont “The Essence of Shiatsu” door zijn opzet wel hoe divers Shiatsu als kunstvorm is, hoe er aan een en dezelfde boom zoveel rijkdom en weelde kan groeien. Uit elke bijdrage kan wel iets geleerd worden, een gedachte waar je gerust enkele dagen mee rondloopt.

Mandl overdrijft niet als hij in zijn inleiding schrijft: “Jezelf toelaat om te leren is een groot geschenk. Dat doen voor het leven is een nog groter geschenk. Shiatsu geeft ons die mogelijkheden. Dit boek is eveneens bedoeld als een geschenk: om te leren, in vraag te stellen, te verdiepen. Het is een geschenk van enkele van de leidende vertegenwoordigers van Shiatsu voor elke lezer. Het wil een boek zijn waar je keer op keer naar teruggrijpt om nieuwe dingen te ontdekken, vertrouwde elementen opnieuw te ontdekken, te verdiepen wat je al lang weet. Het is een uitnodiging om met elk van die Meesters van de Kunst van het Aanraken in dialoog te gaan.”

“The Essence of Shiatsu: The Masters View”, Onafhankelijk Uitgegeven door Mike Mandl, 2025, ISBN: 979-8262161577

^[1]     Tom Bruwier is shiatsu beoefenaar in Gent. Hij is lid van de raad van bestuur van de BSF en hoofdredacteur van de newsletter.

^[2]     “Die Essenz von Shiatsu: Aus der Perspektive der Meisterschaft”, Bacopa, 2025, ISBN: 978-3991141242