Iedereen die shiatsu beoefent of bestudeert, heeft zeker al gehoord over de Vijf Shen – misschien onder één van hun andere namen: Vijf Fasen, Vijf Geesten, Vijf Transformaties …  – maar weten we ook daadwerkelijk wat ze zijn, waarvoor ze staan en hoe we ze in onze praktijk kunnen hanteren.

We zijn toe aan de vijfde een laatste aflevering van deze prachtige vijfdelige reeks waarin Dominique Respens haar interpretatie geeft van de Vijf Shen: vandaag behandelt ze Po. De aandachtige lezer heeft allicht opgemerkt dat we de vijf Shen presenteerden in een licht afwijkende volgorde dan we gewoon zijn, niet in de voedende of de controlerende cyclus van de vijf elementenleer, noch volgens de seizoenen maar van onder naar boven: Water – Aarde – Hout – Vuur – Metaal. Op die manier hebben we de Yin-stroom van de punten gevolgd wat een niet onlogische keuze is aangezien de vijf punten van de vijf Shen-fases (op de tweede lijn van de Blaas-meridiaan) zonder uitzondering naast de rug Shu-punten van vijf Yin organen (Nier – Milt – Lever – Hart – Long) liggen.

De redactie wil Dominique nog een laatste keer danken voor de mooie en eenvoudige reflectie, die we ook nu weer graag koppelen aan een andere invalshoek, dit keer via enkele fragmenten uit het boek “Five Elements and Twelve Meridians”¹ van Wilfried Rappenecker uit 2022 . Tom Bruwier vult aan, vertaalt en becommentarieert.

De PO is het spirituele aspect van het Metaal en verbonden met het Longen. Po wordt soms vertaald als de Stoffelijke Ziel.

Po is de fysieke tegenhanger van de Hun (Etherische Ziel) en is verantwoordelijk voor onze basale lichaamsfuncties zoals ademhaling, peristaltiek, de mogelijk om los te laten (zowel emotioneel als fysisch), gevoel, evenwicht en spiercoördinatie. Po is eveneens verantwoordelijk voor ons vermogen om plezier, pijn en andere lichamelijke sensaties te ervaren.
De Po is verbonden met het autonome zenuwstelsel, het limbische systeem (ons reptielenbrein) en de kleine hersenen. Het staat in voor onze primaire reflexen en instinct, beïnvloedt onze gewaarwordingen, emoties, vaardigheden, krachten en passies. Po ligt zo aan de basis van het welzijn en het goed functioneren van ons lichaam. In een evenwichtige staat stelt de Po ons in staat om te voldoen aan onze basisbehoeften om te overleven en onze fysieke gezondheid te behouden.
Een sterk lichaam weerspiegelt een krachtige Stoffelijke Ziel en is verbonden met Wei Qi², dat door de longen wordt gedistribueerd. Een disbalans van de Po kan leiden tot ademhalingsproblemen, huidaandoeningen en disfunctie van het immuunsysteem. We ontvangen de Po van onze moeder vanaf de 3e dag na de conceptie, tijdens de zwangerschap voedt de Po van de moeder de Po van het kind en na de geboorte wordt de Po verder gevoed door borstvoeding en ook door aanraking van de huid van het kind. De Po verblijft tijdelijk bij ons vanaf onze eerste ademhaling en verdwijnt aan het einde van ons leven bij onze laatste ademhaling.

De kwaliteiten van de Po zijn assertiviteit, eerlijkheid en rechtvaardigheid.
Als de Po in balans is, worden emoties goed gereguleerd en houden onze acties zich aan de maatschappelijke normen.
Niet-uitgedrukt mentaal en emotioneel lijden wordt opgeslagen in het lichaam, dit onvermogen tot loslaten zal zich behalve in fysieke klachten, vaak tonen als ongepast gedrag, gecompliceerd verdriet, droefheid, een afgestompt gevoel of een overdreven reactie op bepaalde gebeurtenissen.
Onevenwichtigheden in de Po worden vaak geassocieerd met de emotie verdriet of droefheid, het gevoel van verlies, melancholie of een neiging om zich terug te trekken en zich te isoleren van de anderen. Nostalgie wordt ook geassocieerd met disbalans in de Po, gekenmerkt door bijna continue verlangen naar het verleden en een gevoel van verlies of spijt. Vooral verdriet door een relatiebreuk of verlies (rouw) beïnvloeden de Po.³

Po zorgt ervoor dat we in het moment aanwezig zijn, bij zwakte kan iemand vastzitten op een moment dat ver in het verleden ligt, waardoor hij of zij niet aanwezig kan zijn of vooruit kan gaan. Vaak gaat dit gepaard met chronische ademhalingsproblemen, frequente verkoudheden, langdurig hoesten of astma. Bij aanhoudend of onopgelost verdriet verzwakt de Po, komt er lethargie, depressies of een continu gevoel van onvolledigheid of verlies.
Wanneer de Po wordt ondersteund en opnieuw wordt geïntegreerd in het huidige moment, is het weer mogelijk om verdriet op een gezonde manier te verwerken. We zien de sluier van verdriet en zwaarte optrekken en plaats maken voor het vermogen om de schoonheid en volheid van het huidige moment te waarderen, ontzag en verwondering te ervaren en een flits van inspiratie op te vangen.

De adem is de pulsatie van de Po.
Elke vorm van ademoefeningen of meditatie zijn deugdzaam om de Po te kalmeren en bij uitbreiding rustgevend voor de Shen.
Massage, Shiatsu en aanraking zijn ook helend voor de Po.
(Zelf-) Behandeling op volgende drukpunten regelt de Po: LO-7, LO-3, BL-13, DM-12, RM-17

Dominique verbindt Po op volgende wijze met het Metaal-element.

Metaal - Seizoen – Levensfase
Metaal - Herfst is het overgangsfase die ons na de zomer meeneemt naar het meest yinne seizoen van het jaar, de winter met een maximale terugkeer van de energie naar binnen. In de grote levenscyclus van de mens komt Metaal overeen met de periode van 45-60 jaar.
Vrouwen bereiken in deze fase de overgang en ook bij de mannen neemt de Yang kracht af, al is dit proces voor hen vaak meer geleidelijk dan de abrupte val van de vrouwelijke hormonen na de menopauze (= laatste menstruatie).
De herfst is een fase van afscheid nemen en snoeien en het verwelkomen van een nieuw levensritme en interne ruimte. Voor de ene brengt dit verdriet en spijt over het verlies, teleurstelling over tegenslagen, anderen zijn dan net tevreden en genieten van de vrije ruimte (kinderen het huis uit, overschakelen naar 4/5 werkuren, ...) en van wat ze al gerealiseerd hebben in hun leven.

Metaal - Organen - Meridianen - Orgaanklok
De Longen en Dikke darm zijn verbonden met Metaal. In de 24u-orgaanklok beleven je longen hun piekmoment tussen 03u00-05u00, wakker worden op dit moment in de vroege ochtend kan ten gevolge zijn van een disbalans in je Long-energie. Je Dikke Darm is op haar hoogtepunt tussen 05u00-07u00, wat volgens de oude Chinezen het ideale moment is om naar het toilet te gaan. Bij disbalans in de organen kunnen de klachten toenemen tijdens zowel het piekmoment als tijdens het dal-moment.

De Long Meridiaan
De Longen zijn onze primaire bron van postnatale energie via de ademhaling en zijn eveneens van belang voor het zuiveren van het lichaam. Zij spelen een belangrijke rol in je afweersysteem en helpen je te beschermen tegen invloeden van buitenaf (virussen, perverse energieën zoals koude, hitte, wind, droogte…). Verkoudheden of griep zijn vaak signalen van verminderde weerstand en een nood aan rust. Ook de kwaliteit van onze huid wordt bepaald door de longen, bij verzwakking zien we droge huid, kloven, droge lippen, eczeem optreden.
Andere tekenen van disbalans van de Long Qi zijn vermoeidheid, bleke gelaatskleur, kortademigheid, hoesten, zwakke stem (heesheid), ook de neiging tot zwaarmoedigheid, verdriet, zelfbeklag, spreken met klagelijke stem.

De Dikke Darm Meridiaan
De Dikke Darm is de Yange meridiaan verbonden met Metaal en die de longen helpt met elimineren en zuiveren. De longen doen dat via de ademhaling op fijnstoffelijk niveau, de dikke darm doet dat via de stoelgang op grof stoffelijk niveau. Het betreft hier het afvoeren van wat niet langer meer nodig is en dit zowel op fysiek als op emotioneel mentaal niveau. De dikke darm ondersteunt de long in haar afweerfunctie en helpt ook bij het verspreiden en verdelen van de energie over het hele lichaam.
Een verstoorde darmfunctie toont zich vaak via constipatie en/of diarree. Ook puisten en acne kunnen wijzen op disbalans van de dikke darm die de afvalstoffen onvoldoende kan elimineren. 

Interessante punten 

• LO-1 ZHONGFU, Middelste Paleis, Mu-punt van de Long
• LO-7 LIEQUE, verbindingspunt van de Long Meridiaan
• LO-9 TAIYUAN, bronpunt van de Long Meridiaan
• LO-11 SHAOSHANG, Kleiner Metaal, Sun Si-Miao Geestpunt
• DI-4 HEGU, Verbindende Vallei, bronpunt van de Dikke Darm Meridiaan
• DI-6 PIANLI, Kronkelende Pas, verbindingspunt van de Dikke Darm Meridiaan
• DI-11 QUCHI, Poel in de Bocht, Sun Si-Miao Geestpunt
• MA-25 TIANSHU, Hemelse As, Mu-punt van de Dikke Darm
• BL-13 FEISHU, rug shu-punt van de Long
• BL-25 DACHANGSHU, rug shu-punt van de Dikke Darm
• BL-42 POHU, Poort van de Stoffelijke Ziel

Lezen we ook nog wat Wilfried Rappenecker over Po en Metaal schrijft¹:

De positie van het metaalelement binnen de cyclus van de vijf fasen
De opgaande en zich verspreidende energieën van respectievelijk het Hout- en Vuurelement worden gevolgd door het evenwichtige karakter van de Aarde. Het Metaalelement introduceert een beweging die tegengesteld is aan de richtingen van Hout en Vuur: een naar binnen gerichte beweging, een samentrekking. Metaal genereert dichtheid en structuur. Het menselijk lichaam heeft structuren (anatomische structuren) nodig, net zoals mensen structuren nodig hebben in hun leven. De structuren die door Metaal worden beschermd, vormen ‘geleiders’ voor ons leven die ons stabiliteit bieden. Mensen kunnen echter ook te sterk vasthouden aan deze structuren, wat hun flexibiliteit en vermogen om zich aan veranderingen aan te passen kan aantasten.

In de cyclus van de Vijf Fasen is Metaal de Dochter van Aarde en de Moeder van Water. Een gezonde Moeder is een voorwaarde voor een gezonde Metaalfase. Veel problemen van het Metaalelement en zijn organen vinden hun oorsprong in onevenwichtigheden van de Aarde. Als de Aarde te warm is - voornamelijk als gevolg van Maaghitte - kan dit het Metaalelement uitdrogen (Yang-onevenwichtigheid). Als de Aarde te koud en te zwak is - vooral bij een deficiëntie van Milt/Pancreas - kunnen ook de Longen en de Dikke Darm te koel en vochtig worden (Yīn-onevenwichtigheid).
Een zwakte van de dochter (Water) kan echter ook het Metaal in moeilijkheden brengen. Als Water zwak of uit balans is, kan het zijn functie om Qi en vocht uit de Longen op te nemen niet vervullen, waardoor Qi en vloeistoffen zich bovenin kunnen ophopen. Deze aandoening kan optreden op oudere leeftijd, wanneer de Nier-Qi zwakker wordt, maar het kan ook een van de verschillende oorzaken van astma zijn.

Als Hout en Vuur te warm of te zwak zijn, kan dit negatieve effecten hebben op Metaal en zijn organen, die dan het risico lopen uit te drogen. Dit kan leiden tot symptomen zoals een droge of zelfs verschrompelde huid, droge neusslijmvliezen, constipatie en andere aandoeningen.

Metaal staat voor de verbinding met de Universele (Kosmische) Qi en de ontvangst ervan; de voortdurende beweging van Qi door ademhaling; en de permanente verandering in mensen. Een onbalans in Metaal kan deze centrale functies verzwakken en zo alle andere elementen en alle aspecten van het mens zijn beïnvloeden.

Een dans tussen nabijheid en afstand
Het centrale thema van het Metaal-element is het omgaan met nabijheid en afstand. Een evenwichtig Metaal-element maakt direct contact met het leven mogelijk. Het stelt ons in staat om ons onmiddellijk bezig te houden met wat we ervaren. Aan de andere kant zorgt het ervoor dat we abstracte conclusies kunnen trekken uit onze directe bezigheden, om ons innerlijk daarvan te bevrijden en afstand te nemen. Afhankelijk van wat in een bepaalde situatie het meest gunstig is, hebben mensen beide vaardigheden nodig. Een gezond Metaal-element stelt mensen in staat om dat aspect te kiezen dat het meest nodig is.

Wanneer iemand wordt geconfronteerd met het plotselinge overlijden van een dierbare, zal hij of zij zich in eerste instantie verlamd voelen en volledig in beslag genomen door het verlies, misschien zelfs niet meer weten hoe het leven verder kan gaan. In de weken, maanden en jaren die volgen, kan een gezond persoon door middel van zogenaamde ‘rouwverwerking’ (gebaseerd op Freuds term ‘Trauerarbeit’) schommelen tussen een afstandelijke, positieve manier om met verlies (en het leven op eigen houtje) om te gaan, en ‘zich verloren voelen in de pijn’.

Een afstand zonder gevoel kan tijdelijk levensreddend zijn, bijvoorbeeld na ernstige traumatische gebeurtenissen. Wanneer de afstand tot gevoel en ervaring echter permanent wordt, kan dit een vlucht naar starre gevoelloosheid worden. Zelfs de aspecten van het leven die het de moeite waard maken, kunnen dan niet meer worden gevoeld, terwijl afstand en starheid een oorzaak van ziekte kunnen worden.

Naast de Longen en de Dikke Darm is de huid het orgaan dat het Metaal-element het duidelijkst laat zien. Net zoals de huid een persoon tegelijk scheidt van, als verbindt met zijn omgeving, is de Metaal-energie het sociale element dat mensen zowel verbindt als scheidt. We kunnen kiezen of we mensen dichterbij laten komen of ze op afstand houden.

Alle theorieën (inclusief de Vijf Elementen), filosofieën, regels, normen, principes enz. vertegenwoordigen abstracties en zijn in die zin de Kinderen van Metaal. Ze bieden ons de middelen om na te denken over het leven en geven ons beter inzicht. Ze kunnen een toevluchtsoord bieden bij angst voor ziekte en dood, maar ze kunnen ook worden gebruikt om jezelf af te sluiten van het leven in al zijn levendigheid en te vervallen in starheid.

Structuur en verbinding
Er is nog een voorbeeld van de creatieve relatie tussen nabijheid en afstand. Metalen zijn relatief dichte stoffen. Paradoxaal genoeg maakt hun geleidbaarheid (voor elektrische stroom of elektrische impulsen) ze tot elementen die verbinden wat ruimtelijk gescheiden is (telefoon en internet). In de context van de mens betekent dit dat Metaal als communicatief element van belang is in alle sociale relaties. Interessant is dat de sociale afstand tussen mensen het grootst is in culturen met de meest ontwikkelde communicatietechnologieën.
Al heel vroeg gebruikten sommige oude culturen in de vorm van munten metaal als betaalmiddel. Deze vorm van metaalbewerking creëert verbinding: geld is het middel waarmee verschillende goederen en diensten met elkaar vergelijkbaar en onderling uitwisselbaar worden. Al in de oudheid werd het zo mogelijk om handelsbetrekkingen aan te knopen tussen gebieden die duizenden kilometers van elkaar verwijderd waren.
Metalen die in de ertsen in de aardkorst voorkomen, moeten nog door smelten worden omgezet in hun zuivere vorm. De meeste zuivere metalen zijn een productieve relatie tussen mens en natuur – in tegenstelling tot de elementen Vuur, Aarde, Water en Hout, die allemaal van nature in hun zuivere vorm voorkomen.
In die zin vertegenwoordigt Metaal het beeld van het vermogen van de mens om de onmiddellijke realiteit van zijn bestaan te overstijgen en zowel fysieke als conceptuele en culturele structuren te creëren (bijvoorbeeld een gevoel voor orde, een gevoel voor rechtvaardigheid, een analytische geest), die het leven in deze wereld en de oriëntatie daarin vergemakkelijken.

Wie verder de Vijf Shen nog meer wil leren kennen is misschien geïnteresseerd in deze workshop: https://www.shiatsu-academie.be/shiatsustage2026.html

¹ Wilfried Rappenecker, Five Elements and Twelve Meridians. A handbook for Shiatsu and holistic bodywork, 2022, Schiedlberg, BACOPA. ISBN: 9783991141068. De gebruikte fragmenten werden uitgekozen en opgenomen met toestemming van de auteur en de uitgever.
Het boek bestel je hier: https://bacopa.at/verlag/produkt/five-elements-and-twelve-meridians.

² De klassieker van de interne geneeskunde van de Gele Keizer – Eenvoudige Vragen, hoofdstuk 43 : “Het Wei Qi is afgeleid van het grovere deel van voedsel en water, het is glijdend van aard en kan dus de meridianen niet penetreren. Het circuleert dus onder de huid, tussen de spieren in, het verdampt tussen de membranen in en verspreidt zich over de thorax en het abdomen.”

³ Graag hadden we hier geciteerd uit het schitterende boek “Working with Death and Loss in Shiatsu Practice” van Tamsin Grainger. Het boek handelt over hoe Shiatsu ondersteunend kan werken in de palliatieve zorg maar evengoed de nabestaanden kan helpen bij het dragen van hun verlies. Helaas kregen we daarvoor van de uitgever geen toestemming zonder het betalen van hoge kosten.