VIJF SHEN
Aflevering 4: Shen, de fase van het Vuur

Iedereen die shiatsu beoefent of bestudeert, heeft er zeker al gehoord over de Vijf Shen – misschien onder één van hun andere namen: Vijf Fasen, Vijf Geesten, Vijf Transformaties …  – maar weten we ook daadwerkelijk wat ze zijn, waarvoor ze staan en hoe we ze in onze praktijk kunnen hanteren.

In de vijfdelige reeks waarin Dominique Respens haar interpretatie geeft van de Vijf Shen zijn we aanbeland bij aflevering vier: Shen, de fase van het Vuur.
Welke van de vijf Spirits past beter aan het begin van dit nieuwe jaar dan de Shen, de keizer van ons lichaam en ons wezen, vergezeld van zijn volledige hofhouding.

De redactie bedankt Dominique andermaal voor een mooie reflectie, die we graag koppelen aan een andere invalshoek, dit keer een stuk uit het boek “As Snowflakes Fall. Shiatsu as Spiritual Practice^[1] van Simon Fall uit 1996. Tom Bruwier vult aan en becommentarieert.

Shen brengt een beetje zomer bij het begin van deze koude winterdagen.

De Shen is het spirituele aspect van het Vuur en verbonden met het Hart, de Keizer van ons lichaam en die tevens alle 5 Shen herbergt.

In de Oosterse geneeswijzen wordt de Shen beschouwd als het meest vereerde aspect van de menselijke geest. De kleine Shen (niet te verwarren met de grote Shen van de drie-eenheid Jing - Qi - Shen) verblijft in het hart en is verbonden met onze relaties in het leven. De kleine Shen laat ons toe om geliefd te zijn en anderen lief te hebben, om ons verbonden te voelen met anderen, het geeft ons een eigen identiteit, inzichten en een goed werkend geheugen.

Shen is verantwoordelijk voor ons vermogen om te denken, te redeneren en beslissingen te nemen. De Shen van het Hart is het meest stralende aspect van de 5 Shen, het meest zichtbaar. De algehele kwaliteit van ons bewustzijn kan worden waargenomen via onze ogen. Heldere, sprankelende en ontvankelijke ogen, die makkelijk oogcontact maken met anderen, duiden op een gezonde Shen.

De conditie van de Hart Shen beïnvloedt ons vermogen om betekenisvolle verbindingen met de wereld te creëren, omdat het emoties als liefde, mededogen en vreugde regelt. Wanneer emoties echter verstoringen veroorzaken, raakt onze waarneming vervormd en creëren onze acties alleen maar meer chaos of erger, leiden ze tot manisch gedrag.
Het cultiveren van een sterke Shen is essentieel voor het bereiken van balans in het leven, omdat het heldere denkprocessen, een beter geheugen en een groter zelfbewustzijn bevordert. Door ons te verbinden met onze Shen, krijgen we toegang tot een dieper begrip van onszelf, onze omgeving en ons leven op een holistisch niveau.
De Shen helpt ons onze innerlijke wijsheid en emoties aan te boren en leidt ons naar een betere gezondheid en welzijn.

Een evenwichtige Shen is verbonden met onze levensvreugde, en toont zich via innerlijke vrede, tevredenheid en geluk. Is de Shen echter uit balans dan kan dit leiden tot overmatige vreugde, wat zich kan manifesteren als manie, hysterie of overprikkeling.
Dit kan gebeuren als de Shen te actief of ongegrond blijkt, wat kan leiden tot mentale ziektes zoals verlies van perspectief of het loskomen van de realiteit. Onevenwichtigheden in de Shen liggen ook vaak aan de basis van slapeloosheid, hartritme stoornissen, hartkloppingen en angst.

De Shen is van belang voor ons lange termijn geheugen in samenwerking met de Yi en Zhi. Het Hart controleert alle zintuigen en het is de plaats waar je alle emoties kan waarnemen, via het hart word je bewust van je gevoelens en emoties.

Wanneer de Shen zwak is leidt dat tot verminderd bewustzijn, minder helder denken, meer gevoeligheid voor angsten, fobieën, obsessief denken en paniek aanvallen. Onbalans van de Shen toont zich ook via overdreven vreugde, excitaties, rusteloosheid, gejaagdheid, slapeloosheid of leidt tot depressie door gebrek aan levensvreugde.
Trauma en shock hebben een direct effect op het Hart, het zorgt voor een plots wegvallen van de energie van het Hart, verlies aan bewustzijn. Dit heeft ook invloed op de nieren^[2] die proberen te overleven door de energie terug aan te vullen vanuit de Jing, de oer-essentie. Zodoende zorgt chronische emotionele stress uiteindelijk voor uitputting van de nieren en het hart (Burn-out).

Een evenwichtige Shen stelt je in staat om emotionele stabiliteit en zelfbewustzijn te behouden, wat bijdraagt aan een sterk gevoel van zelfrespect en voldoening.
Het vermogen van de Shen om emoties te reguleren en mentale helderheid te behouden, bevordert het zelfvertrouwen en de eigen identiteit.
Door een evenwichtige Shen heb je minder last van negatieve emoties, kan je beter omgaan met stress en een meer stabiele stemming behouden. Het stelt je ook in staat om met anderen in verbinding te gaan van hart tot hart, het bepaalt hoe je jezelf gedraagt, zowel in het openbaar als in een gesprek, om heldere/logische spraak te gebruiken - het Hart is wortel van de tong^[3].
Het is belangrijk om een kalme Shen te cultiveren door middel van meditaties, verstillen, alsook emotionele expressie, creatieve bezigheden, prioriteit te geven aan zelfzorg en een goede slaap om in balans te blijven.

Interessante punten:

• HA-5 TŌNGLI, Naar binnen doordringen; verbindingspunt van Hart Meridiaan
• HA-7 SHÉNMÉN, Poort van de Geest; bronpunt van de Hart Meridiaan
• DU-4 WÀNGU, Been van de Pols; bronpunt van de Dunne Darm
• DU-7 ZHIZHÈNG, Steun bij het rechtstaan; verbindingspunt van de Dunne Darm
• PE-6 NÈIGUĀN, Binnenste Pas; verbindingspunt van de Hartbeschermer Meridiaan
• PE-7 DÀLÍNG, Grote Omwalling; bronpunt van de Hartbeschermer Meridiaan
• DW-4 YÁNGCHI, Poel van Yang; bronpunt van de Drieverwarmer
• DW-5 WÀIGUAN, Buitenste Pas; verbindingspunt van de Drieverwarmer
• BL-14 JUÉYINSHŪ, Jueyin Shu; Rug Shu-punt van de Hartbeschermer
• BL-15 XINSHŪ, Hart Shu; Rug Shu-punt van het Hart
• BL-22 SĀNJIĀOSHU, Sanjiao Shu; Rug Shu-punt van de Drieverwarmer
• REN-4 GUANYUAN, Poort van de Oorsprong; Mu-punt van de Dunne Darm
• REN-5 SHIMÉN, Stenen Poort ; Mu-punt van de Drieverwarmer
• REN-14 JUQUÈ, Grote Poort; Mu-punt van het Hart
• REN-17 SHĀNZHŌNG, Midden van de Borst; Mu-punt van de Hartbeschermer

Combinaties:

• HA-7 en DU-7 bij hartpijn, droge keel, gele ogen, droge mond, warme handpalmen, braken van bloed, schrik
• DU-4 en HA-5 bij stijve nek, zwelling en pijn van de keel, schouderpijn, doofheid, gele ogen, pijn aan de buitenkant van de bovenarmen
• DW-4 en PE-6 bij tinnitus, doofheid, oorpijn, zwelling van de keel, droge keel, gezwollen ogen, pijn tussen de schouderbladen, pijn van de elleboog, constipatie, urine-incontinentie
• PE-7 en DW-5 bij samentrekken van de handpalmen, pijn in de armen, volheid in de borst, rood gelaat, gele ogen, lachen en wenen zonder echte reden, mentale onrust, hartpijn, klamme handen

Simon Falls mooie metafoor:

“We lezen dat Vuur-ki verband houdt met een breed scala aan ervaringen - vreugde, grillige of maniakale activiteit, mededogen, ritme, sereniteit, warmte, hysterie, enz. We kunnen verder lezen waarom deze dingen zo zijn; vreugde is bijvoorbeeld de emotie die wordt geassocieerd met het hart, dat een orgaan is dat wordt beïnvloed door de eigenschap Vuur-ki. We kunnen het nog verder uitleggen, maar hoe weten we of dit ook echt waar is? Ik kan geen betere manier bedenken om Vuur-ki te begrijpen dan een tijdje voor een vuur te zitten. Door de flikkerende vlammen te observeren die snel heen en weer bewegen, verschijnen en verdwijnen, krijg je een echt gevoel voor de vluchtige en grillige aard van Vuur. Het kan je doen denken aan mensen die zo zijn. Het zijn de vlammen die in eerste instantie de aandacht trekken door hun charismatische beweging, maar als je je blik laat rusten op de stabiele, gloeiende kern van het Vuur, kun je iets ervaren van de kwaliteit van vreugde en sereniteit waarover in de boeken wordt geschreven."

Als je voor een vuur hebt gezeten, of je er gewoon een in je gedachten hebt voorgesteld, krijg je een persoonlijk begrip van waarom bepaalde overeenkomsten met vuur worden gemaakt. Je kunt de kwaliteit van Vuur-ki ervaren die met de zomer wordt geassocieerd: het is gemakkelijker te begrijpen waarom bepaalde organen, emoties, smaken, geuren, lichamelijke symptomen enzovoort doordrongen zouden zijn van deze kwaliteit. Je kunt voelen wat er fysiek en emotioneel gebeurt als je te dichtbij komt of er te veel van krijgt. Je ziet wat het doet met dingen die erin worden geplaatst. Stel je voor wat er zou gebeuren als het uit de hand zou lopen: of begrijp hoe het leven eruit zou zien als er weinig of geen vuur was. En terwijl het afbrandt, geven de sintels een andere energie af, waardoor je je misschien anders voelt. Vuur-ki is dus niet slechts één ding; er zijn verschillende kwaliteiten in zijn bewegingen, en als we observeren en voelen, zoals de auteurs van de oorspronkelijke teksten lang geleden deden, kunnen we de resonantie van die kwaliteiten ervaren.

Dominique gids ons nog even langs de vier Meridianen van de Vuur transformatie:

Primair Vuur - Organen - Meridianen - 24u klok

Het Hart en Dunne darm behoren tot het primaire vuur element.
 In de 24u-meridiaanklok beleeft de Hart meridiaan haar piekmoment tussen 11u00-13u00, terwijl je Dunne Darm op zijn hoogtepunt is tussen 13u00-15u00.
Bij disbalans in de meridianen en/of organen kunnen de klachten toenemen tijdens zowel het piekmoment als tijdens het dal moment^[4].

Het Hart neemt een centrale positie in binnen het Vuur element, wordt ook wel gezien als de Keizer of Hemelse zoon, Huis van de Shen, mediator tussen Hemel en Aarde.
Op fysiek niveau regelt het Hart de bloedcirculatie en transpiratie. Het hart opent zich ook in de tong en beïnvloedt onze spraak.
Op emotioneel vlak is het Hart het centrum van onze gevoelens en verbonden met onze ziel.
Op mentaal vlak zorgt het hart voor helderheid en rust.
Op spiritueel vlak is het Hart het huis van onze Ziel, passie, levensdroom, ...

Herkennen van Hart disbalans:

• Spraakstoornissen - stotteren - overdreven en snel praten - gespannen, pijnlijke of gezwollen tong, moeite met inslapen - nachtelijk transpireren
• emotionele disbalans met angsten, verwarring, agitatie, zenuwachtigheid
• overdreven transpiratie vooral borstcenter, oksels, handen en voeten
• circulatie stoornissen - bloeddruk problemen - hartkloppingen – ritmestoornissen
• bij exces vaak rood gelaat - opwinding - druk en pijn in borstkas - snel spreken
• bij deficiëntie bleek gelaat - angstige vergeetachtigheid - slapeloosheid - zwakke stem

De Dunne Darm is de eerste beschermer van het Hart, de bodyguard op fysiek niveau. Hij beschermt de Keizer. Van belang voor het triëren van bruikbaar en onbruikbaar, sorteren van voedende bestanddelen op de verschillende niveaus, fysiek, emotioneel, mentaal en spiritueel.
De Dunne Darm heeft een sterke connectie met de Hara, dit is het centrum van transformatie en bron van ons creatieve potentieel. Het zorgt ervoor dat onze gedachten, ideeën en plannen werkelijkheid worden,
controleert ook de mobiliteit van de nek/schouders en beïnvloedt het oor en het gehoor.

Herkennen van Dunne Darm disbalans:

• zwakke Hara - moeite met praktische realisatie van ideeën en plannen
• emotionele disbalans door te zwakke verbinding tussen Hart en Hara
• gebrek aan mentale helderheid door zwak triage vermogen van wat is bruikbaar en onbruikbaar
• buikklachten zoals opgezette buik, buikpijnen, diarree
• problemen met de schouders en de nek - pijnen langsheen het traject van de dunne darm
• problemen met de oren en het gehoor - doofheid, tinnitus, oorontsteking

Secundair Vuur - Organen - Meridianen - 24u klok

De Hartgouverneur en de Drieverwarmer behoren tot het secundaire vuur element. 
In de 24u-meridiaanklok beleeft de Hartgouverneur meridiaan haar piekmoment tussen 19uu00-21u00, terwijl je Drieverwarmer op zijn hoogtepunt is tussen 21u00-23u00.
Bij disbalans in de meridianen en/of organen kunnen de klachten toenemen tijdens zowel het piekmoment als tijdens het dal moment.^[5]

De Hartgouverneur: deze meridiaan heeft velen andere namen zoals Meester van het Hart, Pericardium, Hartbeschermer en vormt een buffer tussen het Hart en de buitenwereld en biedt bescherming op emotioneel vlak.
Op fysiek niveau regelt ze de bloedcirculatie, hartslag en bloeddruk en transpiratie. Het hart opent zich ook in de tong en beïnvloedt onze spraak.
Op emotioneel biedt hij bescherming maar daarnaast bepaalt deze meridiaan ook het aangaan van vriendschappen en intieme relaties, vermogen om excuses aan te bieden en te ontvangen.

Herkennen van Hartgouverneur disbalans:

• Circulatiestoornissen met koude handen en voeten
• Hartproblemen, ritme en bloeddruk stoornissen
• emotionele onstabiliteit, extreme nervositeit, zenuwinzinking
• spijsverteringsstoornissen met misselijkheid
• bij pijnen langsheen het traject aan de schouder, elleboog, pols en hand
• problemen met seksualiteit - frigiditeit of hyperactiviteit

De Drieverwarmer is verbonden met het systeem van 3 warmers i.p.v. 1 orgaan en regelt zodoende diverse functies in het lichaam zoals de water-, warmte- en energiehuishouding.
Hij beschermt het oppervlak van het lichaam en is zo van belang voor ons immuunsysteem. Hij biedt ook mentale bescherming en helpt ons sociaal aangepast gedrag te vertonen, zich gepast te openen of af te sluiten voor de buitenwereld. Het is een belangrijke meridiaan voor de opbouw van Jang-kracht en geeft ons zo zowel geestelijke als fysieke kracht.

Herkennen van Drieverwarmer disbalans:

• Bij problemen in meerder organen/stelsels - syndromen met diverse klachten
• zwakte van het immuunsysteem
• bij uitputting, geestelijke en fysieke zwakte
• Oorproblemen zoals oorsuizen, oor ontsteking, doofheid of gehoorverlies
• problemen met de schouders en de nek - pijnen langsheen het traject van de 3V Verwarmer
• reumaklachten in schouder en nek^[6]

Hoe kan ik zelf mijn Vuur element balanceren?

De Vuur energie is vooral sterk tijdens de Zomer, wanneer de zon op haar maximale kracht komt, de dagen lang zijn en de nachten kort. We hebben deugd aan oefeningen en bewegingen die ons blij maken: huppelen, dansen, spelen. Meditatie is heilzaam om het hoofd te verstillen, het hart te verzachten en te openen.

De Meridiaan Qi Gong en Taoyin Yoga met accent op Hart en Dunne Darm meridiaan zijn zeker aan te bevelen
Doe regelmatig de helende geluiden van de Basis Tao Meditaties om je emoties te balanceren. Het Hartgeluid – Haaaaaaaaaaa – helpt je je hart te ontspannen en zo nervositeit, gejaagdheid, jaloezie, haat, verbittering, liefdeloosheid te verzachten en om te zetten in mededogen, dankbaarheid, blijheid, speelsheid.

^[1]     Simon Fall, “As Snowflakes Fall. Shiatsu as Spiritual Practice”, Hazelwood Press, Newton Abbott, 1996

^[2]     Hart en Nieren vormen samen Shao Yin, de meest Yinne en dus de meest interne van de zes divisies.

^[3]     De onderkant van de kin, de wortel van de tong zo te zeggen is het enige plaats waar Masunaga in de Zen-Shiatsu een uitbreiding maakte in de hals en het hoofd.

^[4]     Respectievelijk tussen 23-01u en tussen 01-03u.

^[5]     Respectievelijk tussen 07-09u en tussen 09-11u

^[6]     Wie klachten ervaart of herkent zoals hierboven beschreven, blijft er best niet te lang mee doorlopen, zoek hulp of raadpleeg je huisarts. Shiatsu biedt aanvullende ondersteuning en werkt preventief door het balanceren van de energie en het ontspannen van lichaam en geest.