“Ik schreef dit artikel vanuit de wens om meer duidelijkheid te brengen in wat holistisch lichaamswerk werkelijk is en om de mystiek die nog altijd rond het werken met energiebanen hangt, te demystifiëren.” In haar eigen praktijk merkt ze dat veel mensen het woord “holistisch” wel kennen, maar vaak niet begrijpen wat er precies mee bedoeld wordt. En wanneer we over energiebanen spreken, nemen mensen al snel het woord “zweverig” in de mond.

Marjan Ledent¹

Voor mij gaat holistisch werken over het begrijpen van de mens als een verbonden geheel, van lichaam, geest, emoties en energie waarbij die allemaal in een voortdurende interactie met elkaar staan. Binnen Shiatsu werken we met het energiesysteem omdat dit net de verbindende sleutel vormt tussen het hoofd en het lichaam — en dus ook tussen mentale, emotionele en fysieke klachten.

Wat mij hierin bijzonder fascineert, is dat de wetenschap waarop de westerse geneeskunde zich baseert vandaag steeds meer begint te ontdekken wat men in het Oosten al duizenden jaren wist: dat gezondheid niet enkel draait om structuren en symptomen, maar ook om communicatie, regulatie, ritme, ruimte en verbinding.
Het energiesysteem kan daarbij gezien worden als één van de eerste communicatie- en regulatiesystemen van het menselijk lichaam: een intelligent netwerk dat voortdurend informatie doorgeeft tussen lichaam en geest.

Het is mijn missie om de wijsheid van deze twee werelden samen te brengen: de wetenschappelijke kennis van het Westen en het intuïtieve, holistische begrijpen van het Oosten. Niet om ze tegenover elkaar te plaatsen, maar om te tonen hoe ze elkaar net kunnen aanvullen en versterken in dienst van de mens en zijn gezondheid.
Het bestaan van energiebanen — laten we ze meridianen noemen — en hun essentiële belang voor het leven werd al meer dan 2500 jaar geleden beschreven binnen de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCG). In het Westen blijft men dat gegeven evenwel vaak laatdunkend bekijken. Het bestaan van meridianen wordt genegeerd, simpelweg omdat het niet binnen het zogenaamd klassiek wetenschappelijke kader past: iets bestaat pas wanneer het objectief meetbaar en reproduceerbaar bewezen kan worden — bij voorkeur via grootschalige, dubbelblinde, placebogecontroleerde studies.

2500 jaar geleden hebben de Oosterse wijzen hun eigen onderzoek gedaan. Hun conclusie was dat de Jing Luo Mai — heel ontoereikend vertaald als “meridianen” of “energiebanen” — de basis vormen voor het leven. Dit kan men terugvinden in de “bijbel” van de TCG, meer bepaald in de Su Wen van de Huang Di Nei Jing, waar in hoofdstuk 1 geschreven staat: “It is by virtue of the Channels that human life exists, disease arises and through them that humans are being treated.”

Met andere woorden: het leven zelf bestaat dankzij deze ‘kanalen’. Zij vormen het eerste regulerende, communicerende en drainerende intelligente systeem van het lichaam. Wanneer er iets verstoord raakt, zal dit zich uiten als een ziekte of ongemak. En het is via die weg dat men “de mens” kan behandelen.

De reikwijdte van deze uitspraak is enorm. Ze stelt dat deze energiebanen fundamenteel zijn voor het leven zelf. Dat is een visie die de westerse geneeskunde moeilijk kan bevatten, laat staan integreren — zolang we blijven spreken over “meridianen” of “energiebanen”.
Want laat ons eerlijk zijn: de vertaling van het Chinese concept Jing Luo Mai naar “meridianen” is niet alleen ontoereikend, het doet zelfs afbreuk aan de grootsheid van het oorspronkelijke idee. Het is alsof men een levend, intelligent en dynamisch netwerk reduceert tot een abstracte lijn op een kaart. In werkelijkheid beschrijft men dit systeem in het Oosten eerder als “onderhuidse rivieren van glasvezels” — een beeld dat veel dichter aanleunt bij wat we vandaag beginnen te begrijpen.

Fascia: een brug tussen Oost en West

Pas heel recent is de westerse wetenschap het belang van fascia beginnen erkennen. Hoewel bindweefsel al langer bekend was, kwam de echte erkenning er pas in de tweede helft van de 20e eeuw, met een groeiend inzicht van fascia als een continu, driedimensionaal netwerk dat het hele lichaam doordringt en verbindt.

Fascia is het bindweefsel dat alle structuren in ons lichaam omhult en met elkaar verbindt.

Fascia doet echter meer dan dat: het creëert ook ruimte tussen de weefsels, zodat alles optimaal kan functioneren. Het is tegelijk structuur én ruimte, vorm én vrijheid.
Wanneer we fascia op een microscopisch niveau bekijken, zien we een netwerk van collageenvezels dat verrassend veel gelijkenissen vertoont met het beeld dat in het Oosten al eeuwenlang wordt beschreven: een levend, communicatief netwerk van onderhuidse rivieren van glasvezels en zijde.

Misschien is het tijd dat de westerse geneeskunde deze oosterse wijsheden met meer respect en openheid bekijkt. Want als men daar 2500 jaar geleden dit complexe systeem al zo accuraat kon verbeelden en beschrijven, dan is dat Oosterse inzicht als basis van het leven minstens even waardevol om mee te nemen in hoe wij, in het Westen, naar gezondheid kijken. Ook in officiële standpunten ten opzichte van gezondheidszorg.

Dus in plaats van enkel naar de zichtbare structuren te kijken, is het van essentieel belang om ook te kijken naar de ruimtes tussen de structuren, die het mogelijk maken voor weefsels, organen en cellen om hun functie uit te oefenen.

Het interstitium: ontdekking van een nieuw orgaan… of het bijbenen van wat men in het Oosten 2500 jaar geleden al kende als de Drievoudige Verwarmer?

(https://scientias.nl/compleet-nieuw-orgaan-ontdekt-in-het-menselijk-lichaam/)

Acht jaar geleden heeft de “wetenschap van het hoofd” — zoals ik de westerse wetenschap noem en die enkel werkt met wat volgens haar eigen waardensysteem bewezen is en met dat waar we ons bewust van zijn — opnieuw iets ontdekt: in 2018 werd een nieuw orgaan beschreven, het interstitium.

Het interstitium wordt omschreven als een wijdverspreid, met vloeistof gevuld netwerk van met collageen versterkte holtes, gelegen tussen weefsels, organen en bloedvaten.
In het Oosten spreekt men al heel lang over de Driewarmer: “een orgaan met een naam maar zonder concrete vorm”, verantwoordelijk voor de distributie van energie en vloeistoffen.

Van collageenvezels weten we intussen dat ze piëzo-elektrische² eigenschappen hebben. Dit betekent dat wanneer ze mechanisch vervormd worden, ze energie genereren in de vorm van elektriciteit. Deze energie is Yang. Tegelijk weten we dat de lymfe — de vloeistof tussen de cellen — stroomt door dat netwerk tussen de cellen. Vloeistoffen zijn Yin.

En volgens het Oosten ontstaat leven waar Yin en Yang elkaar ontmoeten, met andere woorden: wanneer Yin (de eicel) en Yang (de zaadcel) elkaar ontmoeten.  Zoals in de bijbel van de TCM staat “ het is dankzij de Meridianen dat menselijk leven bestaat.”
Dus, reguliere geneeskunde, is het niet tijd de handen te reiken naar de wetenschap uit het Oosten, de wetenschap die in de buik zit – de Hara – het intuïtieve buikgevoel. 
Misschien ligt de toekomst van onze gezondheidszorg  in een holistische aanpak waar de westerse en oosterse geneeskunde niet tegenover elkaar staan, maar net verder onderzoeken waar beide visies elkaar ontmoeten.

Want dankzij de Westerse wetenschappelijke aanpak wordt vandaag steeds meer zichtbaar wat zich onder de oppervlakte van het lichaam afspeelt. Ontdekkingen rond fascia, het interstitium, piezo-elektrische eigenschappen van collageen en de communicatieve intelligentie van bindweefsel maken bepaalde oosterse inzichten steeds beter te begrijpen binnen een westers wetenschappelijk kader.

Misschien mag daardoor ook respect groeien voor de scherpe inzichten die men binnen de oosterse geneeskunde duizenden jaren geleden al maakte. Want het blijft opmerkelijk dat men toen al zulke verfijnde observaties kon maken over het menselijk lichaam en het belang van het energiesysteem. Een systeem waarin lichaam en geest niet los van elkaar worden gezien, maar als één continu communicerend geheel. 

Wanneer die communicatie vrij kan stromen, ervaren we vaak meer vitaliteit, adaptatievermogen en innerlijke balans. Maar wanneer die “onderhuidse rivieren van glasvezels en zijde” verzadigd raken, verstijven of collaberen – bijvoorbeeld door chronische stress, trauma, emoties, operaties of ongevallen – dan raakt ook die communicatie verstoord. En precies daar ontstaan vaak klachten, zowel lichamelijk als mentaal.

Misschien wordt daar ook duidelijk waarom het energiesysteem binnen holistisch lichaamswerk zo’n centrale plaats inneemt: in essentie is het energiesysteem ook ons emotionele systeem.

Het woord emotie zegt het eigenlijk zelf: e-motion, energie in beweging. Wanneer energie vrij kan bewegen, kunnen emoties worden verwerkt, gereguleerd en doorstromen. Maar wanneer die beweging geblokkeerd raakt, blijven emoties als het ware vastzitten in het systeem. Het lichaam verstijft, spanning stapelt zich op en de communicatie tussen lichaam en geest raakt verstoord.

Vanuit die visie kunnen mentale, emotionele of fysieke klachten helemaal niet los van elkaar gezien worden. Ze zijn immers allemaal met elkaar verbonden via hetzelfde communicatienetwerk.
En misschien is dat net wat holistisch werken werkelijk betekent: niet enkel kijken naar symptomen of afzonderlijke delen van de mens, maar begrijpen dat lichaam, geest en emoties voortdurend met elkaar in dialoog zijn.
Het energiesysteem vormt daarbij de taal die zowel het lichaam als de geest begrijpt. Want zoals Einstein reeds stelde: alles is energie. Materie is in essentie geconcentreerde energie. De zichtbare materie van ons mens-zijn is het lichaam, terwijl gedachten, emoties en bewustzijn tot de minder tastbare, maar daarom niet minder reële dimensies van ons bestaan behoren.

Door via Shiatsu opnieuw ruimte, beweging en stroming te creëren in dat systeem, ondersteunen we dus niet alleen het fysieke lichaam, maar ook het emotionele en mentale regulatievermogen van de mens als geheel.
Voor mij is dat waar holistisch lichaamswerk over gaat. Niet over iets mystieks of zweverigs, maar over het creëren van ruimte zodat onze energie terug kan gaan stromen, de intelligentie die het leven mogelijk maakt en het allereerste communicatie, regulatie en drainage systeem tussen lichaam en geest.

“Follow your pace, own your space and let your Energy flow with grace,” zeg ik graag tot besluit.

¹     Marjan Ledent is C3-beoefenaar. Ze heeft haar praktijk in Zichem. Marjan is oprichtster van A Touch of Shiatsu, een erkend opleidingscentrum voor holistisch lichaamswerk. Meer info: https://www.atouchofshiatsu.be. Marjan is sinds 2025 ook lid van de raad van bestuur van de BSF.

²     Piëzo-elektriciteit : het verschijnsel dat sommige kristallen op bepaalde plaatsen elektrisch ladingen verkrijgen als er druk- of trekkrachten op worden uitgeoefend.